Książę Józef i śmierć

Autor: Bogdan Borucki 

Rok wydania: 2023

Liczba stron: 174

Okładka: miękka

Format: 16,5 cm x 23,5 cm

Autor jest uznanym popularyzatorem historii, zwłaszcza czasów Rewolucji francuskiej i epoki napoleońskiej. Opublikował dziesiątki artykułów prasowych, wydał książkę o bitwie pod Valmy 1792. Przedstawia tu interpretację postaci powszechnie znanej w polskiej tradycji i historiografii. Autor nie proponuje jednak kolejnej biografii księcia Józefa Poniatowskiego, jakich już wiele, lecz spojrzenie na tę postać przez bliskie jego spotkania ze śmiercią, a także szerszą refleksję nad umieraniem w środowisku wojskowych w czasach przełomu XVIII i XIX stulecia. Ryzyko śmieci było czymś naturalnym już od dawna, a rozpowszechnienie i udoskonalenie broni palnej w epoce nowożytnej czyniło zetknięcie się ze śmiercią zjawiskiem niebywale intensywnym. Jednocześnie pogarda wobec śmierci, brawura stawały się zjawiskami powszechnymi, wręcz obowiązującymi postawami oficerów. Przezwyciężenie naturalnego strachu stawało się rodzajem ostentacyjnego udokumentowania własnej wartości jako żołnierza, szczególnie wśród oficerów. Ludzi honoru. Czy istotnie książę wiosną 1813 roku, pod Krakowem. w obliczu klęski swych politycznych rachub chciał się zabić ? Czy skok do Elstery był zaplanowanym, skalkulowanym aktem samobójczym? Nie oczekujmy jednoznacznej odpowiedzi, ale spójrzmy na to przez pryzmat zachowań właściwych bohaterowi tej książki, właściwych dla ludzi jego epoki.

(opis wydawcy)

Spis treści:

Od autora /9

Młodość /11

Markuszów 1792. Bitwa, której nie było /17

U boku Kościuszki i stryja /29

Śpiący rycerz /43

Minister wojny /53

Raszyn /63

1812. Druga wojna polska? /75

Upadek z konia /89

Odwrót w karecie /99

Ostatni raz w Warszawie /105

Kraków, roztańczona stolica Księstwa Warszawskiego /113

Samobójstwo dwoma pistoletami /119

Do Saksonii po śmierć? /133

Koniec rozejmu /141

Ostatni dzień /149

Bibliografia /160

Słowo wstępne /5

Rozdział 1. Od historii gastronomii do historii kultur żywieniowych /8

Zarys obszaru badań  /9

• Historia anegdotyczna i erudycyjna /9
• Prekursorzy /10
• Autonomiczny obszar badań  /13

Konieczność konfrontacji różnego rodzaju źródeł /17

• Źródła normatywne i literackie /18
• Źródła empiryczne /19
• Źródła wymagające dalszych badań  /22

Ogólna historia kultur żywieniowych w Europie /25

Rozdział 2. Obieg produktów spożywczych: między rynkiem a konsumpcją wewnętrzną /28

Źródła zaopatrzenia /29

• Produkty rolne: problemy i zalety /29
• Konsumpcja wewnętrzna: ekonomia gospodarstwa domowego i dary żywieniowe /32
• Lasy, rzeki, oceany i stawy: podstawowe źródła pożywienia /34

Obieg handlowy  /37

• Zaopatrzenie miast w żywność  /37
• Sprzedaż detaliczna  /41
• Żywienie i handel na wsi /42

Kontrola rynku  /43

• Oszustwa, fałszerstwo, kradzieże  /44
• Podniesienie wartości produktów  /45

Rozdział 3. Od oberży do restauratora. Miejsca i zawody związane z jedzeniem  /49

Jedzenie i picie poza domem  /49

• Panorama, gęstość i rozmieszczenie  /50
• Oferta zróżnicowana i kontrolowana  /53

Stół w duchu epoki /55

• Francuscy traiteurs i angielskie karczmy 56
• Przestrzenie innowacji /57
• Przestrzenie odkrywania nowych zwyczajów i smaków /59

Nowe miesjca, nowe zawody /60

• Tryumf kawiarni /61
• Narodziny i wzrost popularności restauracji  /62
• Nowy status kucharzy /65

Rozdział 4. Przenikanie kultur i nowe produkty w obyczajach kulinarnych Europy  /68

Moda na kuchnię włoską w XVI wieku  /69

• Włoski stół /69
• Nowe zwyczaje, nowe gusta, nowe smaki  /70
• Wzrost popularności kuchni włoskiej w Europie doby renesansu /72

Europa i Nowy Świat (od XVI do XVIII wieku)  /74

• Żywność z Nowego Świata: zróżnicowane trajektorie  /75
• Drogi pełne przeszkód: ziemniak i pomidor  /78

Oddziaływanie kuchni francuskiej (od połowy XVII do XIX wieku)  /81

• Skala i zasięg zjawiska /82
• Sukces kuchni francuskiej w Europie Środkowej /84
• Kontrprzykład? Anglia a kuchnia francuska  /86

Rozdział 5. Zapotrzebowanie na nowe napoje i związane z nimi przyjemności  /89

Woda: napój niezbędny do życia /90

• Problem jakości i zaopatrzenia  /90
• Codzienny napój i luksusowe odmiany  /92

Wino w Euopie  /93

• Napój odżywczy i rozpowszechnione spożycie  /94
• Wina wysokiej jakości i sposoby picia  /96

Piwa i pozostałe alkohole  /103

• Piwna Europa?  /103
• Tradycyjne likiery i nowe alkohole  /105

Napoje egzotyczne  /107

• Ograniczony sukces czekolady /107
• Tryumf kawy  /108
• Powolny wzrost popularności herbaty  /110

Rozdział 6. Nawyki żywieniowe ludności miejskiej i wiejskiej  /112

Posiłek europejskiego chłopa  /113

• Nawyki żywieniowe ludu  /113
• Kultura głodu /116
• Narodziny zróżnicowanej diety  /119

Sposoby odżywiania mieszkańców miast  /121

• Uprzywilejowana dieta?  /121
• Znaczenie posiłków poza domem  /123
• Kontakty i wymiany w miastach  /125

Odżywianie i ubóstwo w mieście /127

• Kontrola odżywiania /127
• System żywienia w szpitalach  /129

Rozdział 7. Upodobania żywieniowe i sposoby zachowania przy stole elit europejskich /132

Stół elit na co dzień  /133

• Przestrzenie i rytmy żywieniowe /133
• Codzienna konsumpcja /136
• Profile konsumentów /138

Konsumpcja i sposoby zachowania się przy stole a hierarchia społeczna /142

• Przepych i ostentacja /142
• Bogactwo, luksus i wyrafinowanie /145

Podążanie za modą  /150

• Rola innowacyjna  /151
• Dobry smak a mimetyzm społeczny /153

Rozdział 8. Pokuta i łakomstwo  /157

Nakazy Kościoła  /158

• Pokarm i grzechy /158
• Obowiązujące reguły  /160

Złagodzenie postawy Kościoła /162

• Postna sztuka kulinarna /163
• Nowe podejście do jedzenia /165

Podniebienie duchowieństwa  /167

• Zastawione stoły prałatów i opatów /168
• Asceza i łakomstwo w zakonach  /169
• Dieta niskiego kleru /173

Rozdział 9. Jedzenie, władza i polityka /176

Żywienie ludu  /177

• Kontrola rynku spożywczego  /177
• Walka z kryzysem  /179

Uczty, dary i władza w okresie ancien regime`u  /182

• Dary dla wpływowych osób  /182
• Ceremonie i uczty: kiedy polityka zasiada do stołu  /185

Stoły królów i książąt /189

• Królewskie uczty w Europie  /189
• Strawa królewska  /192

Koniec epoki ancien regime`u przy stole  /196

• Stół a gra polityczna  /197
• Kontrola i reformy  /200

Rozdział 10. Zdrowa żywność a przyjemności stołu /202

Medycyna i dietetyka: w poszukiwaniu naturalnej równowagi  /203

• Podstawy dietetyki w nowożytnej Europie  /203
• Walka z łakomstwem  /206
• Żywić się - leczyć się  /208

Rozkosze podniebienia i wspólne biesiadowanie /211

• Historia apetytu  /211
• Spotkania przy stole a chęć dzielenia się  /213
• Od przepisów kulinarnych do martwej natury  /215

Złagodzenie pojęcia łakomstwa  /217

• Podstawy transformacji  /218
• Zamiłowanie do dobrego jadła  /220

Rozdział 11. Kuchnie narodowe i regionalne /225

Od traktatów o dobrym zachowaniu przy stole do literatury kulinarnej  /226

• Ostatnie podrygi kuchni średniowiecznej (od XVI do początku XVII wieku)  /226
• /Początki nowej kuchni (od połowy XVII do XVIII wieku)  /227
• Narodziny gastronomii (początek XIX wieku)  /231

Europa przy stole: świat wyobrażeń, stereotypy, modele narodowe /233

• Różne smaki i zaskakujące połączenia  /233
• Obca kuchnia  /236

Formowanie się narodowych kultur kulinarnych i kuchni regionalnych  /239

• Kuchnia włoska /239
• Narodziny kuchni regionalnych we Francji  /241
• "Kuchnia" południowego zachodu? /244

Zakończenie  /248

Słowniczek  /251

Bibliografia /254

Indeks nazw własnych  /261